अचानक उद्भवणाऱ्या संकटांचा पुरेसा आधी अंदाज घेण्यासाठी आपण किती सज्ज आहोत?

Xtreme Today   29-08-2026 19:11:46   6872998

नेपाळमध्ये पूर आला… पण केवळ पाऊसच त्याचे कारण नव्हता...

त्या सकाळी हिमालयाच्या उंच भागात असे काही घडले, ज्याची सुरुवात एका डोंगरावर झाली… आणि काही वेळात खालील दऱ्यांमधून पाणी, चिखल आणि प्रचंड दगडांचा राक्षसी लोंढा धावू लागला!

२६ ऑगस्ट २०२६.

नेपाळ-तिबेट सीमेवरील हिमालयाच्या उंच भागात अचानक एक प्रचंड हादरा नोंदवला गेला.

सुरुवातीला वाटले — भूकंप!

पण वैज्ञानिकांनी उपलब्ध माहिती आणि उपग्रह चित्रे तपासायला सुरुवात केली… आणि समोर आलेली शक्यता अधिकच थरारक होती.

हा हादरा जमिनीच्या पोटातून आलेला नसावा; हिमनदीचा बर्फ, खडक आणि पर्वताचा प्रचंड भाग कोसळल्यामुळे तो निर्माण झाला असावा!

कल्पना करा…

हजारो टन बर्फ आणि खडकांचा ढिगारा प्रचंड वेगाने खाली कोसळतो आणि नदीच्या मार्गात जाऊन पडतो.

पुढे काय होईल?

नदी काही काळ अडते. मागून येणारे पाणी साठत जाते. निसर्ग स्वतःच काही काळासाठी एक धरण उभे करतो.

पण हे काँक्रीटचे मजबूत धरण नसते.

बर्फ, दगड आणि मातीचा तो अडथळा अचानक तुटतो… आणि साठलेले पाणी एकाच वेळी मुक्त होते!

मग खाली फक्त पाणी येत नाही.

त्याच्यासोबत येतात मोठमोठे दगड, चिखल, माती, झाडे आणि पर्वतावरून वाहून आलेला प्रचंड ढिगारा.

Bhote Koshi आणि पुढे Trishuli नदीच्या दिशेने धावणारा हा प्रवाह म्हणूनच सामान्य पुरापेक्षा कितीतरी अधिक विध्वंसक ठरू शकतो.

पण या घटनेतील सर्वात अस्वस्थ करणारी गोष्ट पुढे आहे.

उपग्रह निरीक्षणांमध्ये या कोसळलेल्या ढिगाऱ्यामुळे आणखी एक तात्पुरता तलाव तयार झाल्याचे दिसत आहे. म्हणजे निसर्गाने पुन्हा एक नवीन “धरण” तयार केले आहे — आणि त्यावर वैज्ञानिकांचे लक्ष आहे.

आता प्रश्न पडतो — हिमालयात असे प्रकार वाढत आहेत का?

एका घटनेला थेट हवामान बदलाशी जोडणे वैज्ञानिकदृष्ट्या योग्य नाही. पण दीर्घकालीन चित्र मात्र चिंताजनक आहे. वाढते तापमान हिमनद्यांवर परिणाम करत आहे, कायम गोठलेली जमीन म्हणजेच permafrost कमकुवत होऊ शकते आणि उंच पर्वतीय उतार अधिक अस्थिर होऊ शकतात.

म्हणूनच भविष्यातील हिमालयीन आपत्तींचा विचार करताना केवळ “किती पाऊस पडला?” हा प्रश्न पुरेसा राहणार नाही.

कधी हिमनदी तुटेल, कधी पर्वताचा भाग कोसळेल, कधी त्यातून नदी अडेल आणि कधी त्या नैसर्गिक धरणामागचे पाणी अचानक मुक्त होईल — अशा अनेक घटना एकमेकांना जोडून काही मिनिटांत भयंकर संकट निर्माण करू शकतात.

नेपाळमधील या घटनेने आपल्याला हिमालयाकडे पाहण्याची नवी दृष्टी दिली आहे.

कारण हिमालय हा फक्त बर्फाने झाकलेला सुंदर पर्वत नाही.

तो सतत बदलणारा, जिवंत आणि अत्यंत शक्तिशाली भूभाग आहे.

आणि म्हणूनच शेवटी एक प्रश्न आपल्यासाठीही आहे —

हिमालयाच्या कुशीत भारताचा मोठा भूभाग असताना, अशा अचानक उद्भवणाऱ्या संकटांचा पुरेसा आधी अंदाज घेण्यासाठी आपण किती सज्ज आहोत?

©संतोष कारखानीस