पंतप्रधान नरेंद्र मोदी सरकारची १२ वर्षे : चढ-उतार आणि व्यापक दृढ वाटचाल!
xtreme2day
27-05-2026 21:20:55
786329545
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी सरकारची १२ वर्षे : चढ-उतार आणि व्यापक दृढ वाटचाल!
(विशेष लेख - संजय जोशी)
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी सरकारची १२ वर्षे ही भारतीय राजकारणातील अत्यंत परिवर्तनशील कालावधी मानली जातात. या काळात भारताने डिजिटल, पायाभूत आणि परराष्ट्र धोरणात मोठी झेप घेतली. दुसरीकडे बेरोजगारी, सामाजिक ध्रुवीकरण, कृषी प्रश्न आणि आर्थिक विषमता यांसारखी गंभीर आव्हाने कायम राहिली. समर्थकांच्या दृष्टीने हा “नवीन भारत” उभारण्याचा काळ आहे; तर विरोधकांच्या मते लोकशाही संस्थांवरील दबाव आणि सामाजिक विभाजन वाढले. त्यामुळे मोदी सरकारचे मूल्यांकन हे केवळ यश-अपयशाच्या चौकटीत न पाहता, भारताच्या बदलत्या राजकीय आणि सामाजिक प्रवासाच्या संदर्भात करणे अधिक महत्त्वाचे ठरते.
२०१४ मध्ये केंद्रात सत्तेवर आलेल्या Bharatiya Janata Party नेतृत्वाखालील मोदी सरकारने भारताच्या राजकारण, अर्थव्यवस्था, परराष्ट्र धोरण, पायाभूत सुविधा आणि डिजिटल व्यवस्थेमध्ये मोठे बदल घडवून आणले. २०१४ ते २०२६ या कालावधीत सरकारने अनेक ऐतिहासिक निर्णय घेतले; काही निर्णयांचे व्यापक स्वागत झाले, तर काहींवर तीव्र टीकाही झाली.
१. मोदी सरकारची प्रमुख यशस्वी कामगिरी
१) पायाभूत सुविधांमध्ये मोठी क्रांती
मोदी सरकारच्या काळात भारतात महामार्ग, एक्सप्रेसवे, विमानतळ, मेट्रो, बंदरे आणि रेल्वे क्षेत्रात विक्रमी गुंतवणूक झाली.
महत्त्वाचे प्रकल्प
Indian Railways चे आधुनिकीकरण
वंदे भारत ट्रेन
मुंबई-दिल्ली एक्सप्रेसवे
सागरमाला आणि भारतमाला योजना
ग्रामीण रस्ते आणि जलजीवन मिशन
यामुळे रोजगार, लॉजिस्टिक्स आणि औद्योगिक विकासाला गती मिळाली.
२) डिजिटल इंडिया आणि तंत्रज्ञान क्रांती
मोठे बदल
UPI पेमेंट प्रणाली
आधार-जॅनधन-मोबाईल (JAM) त्रिसूत्री
डिजिटल सरकारी सेवा
DBT द्वारे थेट लाभ हस्तांतरण
भारत आज जगातील सर्वात मोठ्या डिजिटल पेमेंट अर्थव्यवस्थांपैकी एक बनला आहे.
३) परराष्ट्र धोरणात भारताची वाढलेली ताकद
वैश्विक स्तरावर भारताचे स्थान मजबूत
G20 अध्यक्षपद
QUAD मध्ये सक्रिय भूमिका
अमेरिका, फ्रान्स, जपान, UAE यांच्याशी धोरणात्मक संबंध
ग्लोबल साऊथचा नेता म्हणून प्रतिमा
India ची आंतरराष्ट्रीय प्रतिमा अधिक प्रभावी झाली.
४) राष्ट्रीय सुरक्षा आणि संरक्षण
महत्त्वाच्या घटना
सर्जिकल स्ट्राईक
बालाकोट एअर स्ट्राईक
संरक्षण क्षेत्रातील स्वदेशीकरण
सीमावर्ती पायाभूत सुविधा मजबूत
सरकारने राष्ट्रीय सुरक्षेला केंद्रस्थानी ठेवले.
५) कलम ३७० हटविणे
Revocation of Article 370 हा मोदी सरकारचा सर्वात मोठा राजकीय निर्णय मानला जातो.
समर्थकांचे मत
राष्ट्रीय एकात्मता मजबूत झाली
जम्मू-काश्मीर पूर्णपणे भारतीय संविधानाच्या चौकटीत आले
विरोधकांचे मत
लोकशाही अधिकारांवर मर्यादा
इंटरनेट बंदी आणि राजकीय निर्बंध
६) सामाजिक योजनांचा विस्तार
प्रमुख योजना
उज्ज्वला योजना
आयुष्मान भारत
प्रधानमंत्री आवास योजना
स्वच्छ भारत अभियान
हर घर जल
ग्रामीण आणि गरीब वर्गात सरकारची लोकप्रियता वाढली.
२. मोदी सरकारसमोरील मोठी आव्हाने आणि अपयश
१) बेरोजगारीचा प्रश्न
तरुणांमधील बेरोजगारी हा सर्वात मोठा मुद्दा राहिला.
टीका
सरकारी नोकऱ्यांची मर्यादित वाढ
कौशल्य आणि रोजगार यातील तफावत
खासगी क्षेत्रातील मंद भरती
२) नोटबंदीवरील वाद
2016 Indian banknote demonetisation हा निर्णय अत्यंत चर्चेत राहिला.
सरकारचे उद्दिष्ट
काळा पैसा रोखणे
डिजिटल व्यवहार वाढवणे
टीका
लघुउद्योगांना मोठा फटका
रोख अर्थव्यवस्थेवर परिणाम
अपेक्षित काळा पैसा पूर्णपणे समोर न येणे
३) शेतकरी आंदोलन
2020–2021 Indian farmers' protest हे मोदी सरकारसमोरील मोठे सामाजिक आंदोलन ठरले.
परिणाम
तीन कृषी कायदे मागे घ्यावे लागले
पंजाब, हरियाणा आणि उत्तर भारतात असंतोष
४) कोविड-१९ व्यवस्थापन
COVID-19 काळात भारताने मोठे संकट अनुभवले.
सकारात्मक बाजू
जगातील सर्वात मोठी लसीकरण मोहीम
स्वदेशी लस निर्मिती
नकारात्मक बाजू
दुसऱ्या लाटेत ऑक्सिजन तुटवडा
आरोग्य यंत्रणेवरील ताण
स्थलांतरित कामगारांचे संकट
५) सामाजिक ध्रुवीकरणाच्या आरोप
विरोधकांकडून धार्मिक ध्रुवीकरण आणि संस्थांवरील दबावाचे आरोप सातत्याने झाले.
चर्चेतील मुद्दे
अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य
मीडिया स्वातंत्र्य
तपास यंत्रणांचा वापर
सामाजिक तणाव
३. आर्थिक विश्लेषण
सकारात्मक बाजू
भारत जगातील वेगाने वाढणाऱ्या अर्थव्यवस्थांपैकी एक
उत्पादन क्षेत्रासाठी PLI योजना
स्टार्टअप आणि डिजिटल उद्योग वाढ
GST मुळे एकसंध बाजारपेठ
आव्हाने
महागाई
ग्रामीण उत्पन्नातील असमानता
MSME क्षेत्रावरील दबाव
श्रीमंत-गरीब दरी वाढल्याची टीका
४. राजकीयदृष्ट्या मोदी यशस्वी का ठरले?
प्रमुख कारणे
मजबूत नेतृत्व प्रतिमा
राष्ट्रवाद आणि विकास यांचा संगम
प्रभावी निवडणूक व्यवस्थापन
सोशल मीडिया आणि संवाद कौशल्य
गरीब कल्याण योजनांचा थेट प्रभाव
Narendra Modi यांनी स्वतःची “निर्णायक नेता” अशी प्रतिमा निर्माण केली.
५. पुढील काळातील मोठी आव्हाने
आगामी मुद्दे
रोजगार निर्मिती
कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि तंत्रज्ञानामुळे बदलणारी अर्थव्यवस्था
चीन आणि जागतिक भू-राजकारण
पर्यावरण आणि हवामान बदल
सामाजिक समतोल राखणे
बातम्या आणि जाहिराती साठी संपर्क करा.
