भारतात उष्णतेची तीव्र लाट कायम; नैऋत्य मान्सून मे महिन्याच्या अखेरीस दक्षिण भारताच्या किनारपट्टीवर दाखल होण्याची शक्यता

xtreme2day   21-05-2026 22:58:15   184723799

भारतात उष्णतेची तीव्र लाट कायम; नैऋत्य मान्सून मे महिन्याच्या अखेरीस दक्षिण भारताच्या किनारपट्टीवर दाखल होण्याची शक्यता

मुंबई (विशेष प्रतिनिधी) - नैऋत्य मान्सून मे महिन्याच्या अखेरीस दक्षिण भारताच्या किनारपट्टीवर दाखल होण्याची शक्यता आहे. मान्सून आगमनानंतर तो टप्प्याटप्प्याने संपूर्ण देशभर उत्तरेकडे सरकेल. असे भारतीय हवामान खात्याने सांगितले आहे. दरम्यान, भारतात उष्णतेची तीव्र लाट कायम असून देशातील अनेक राज्ये प्रचंड उकाड्याने होरपळून निघत आहेत. तसेच उत्तर-पश्चिम, मध्य आणि पूर्व भारतातील अनेक भागांसाठी रेड आणि ऑरेंज अलर्ट जारी केले आहेत.

सध्या भारतातील अनेक भागांमध्ये तापमान ४४ ते ४८ अंश सेल्सिअस दरम्यान नोंदवले जात आहे. Uttar Pradesh आणि Rajasthan येथे सर्वाधिक तापमानाची नोंद होत आहे. तसेच Delhi, Punjab, Haryana आणि Himachal Pradesh हे राज्यदेखील प्रखर उन्हाच्या तडाख्यात सापडले आहेत.

उत्तर-पश्चिमेकडील वाळवंटी भागांतून येणारे उष्ण आणि कोरडे वारे परिस्थिती आणखी गंभीर बनवत आहेत. नागरिकांना दुपारच्या वेळेत बाहेर पडणे टाळण्याचा, पुरेसे पाणी पिण्याचा आणि उष्माघातापासून बचाव करण्याचा सल्ला प्रशासनाकडून देण्यात आला आहे.

राज्यात पावसाची सरासरी 88 टक्के असेल. वेगवेगळ्या भागात पावसाची सरासरी वेगळी असेल. विशेषत: पश्चिम विदर्भ, मराठवाडा आणि उत्तर महाराष्ट्रात एल निनोची तीव्रता जास्त असण्याची शक्यता आहे. असे राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी हवामान खात्याच्या अहवालावरून सुचित केले. यंदाचा खरीप हंगाम जवळ आला आहे. मान्सूनच्या आगमनालाही अवघे काही दिवस शिल्लक राहिलेले आहेत. असे असतानाच यंदा महाराष्ट्रात पाऊस कसा असेल. पाऊस चांगला असेल तर त्यानुसार कोणते पीक घ्यावे, असे अनेक प्रश्न शेतकऱ्यांना पडले आहेत. दरम्यान, याच खरीप हंगामाची सरकारची तयारी कशी आहे, याचा आढावा मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी आज घेतला. या बैठकीनंतर फडणवीस यांनी पत्रकार परिषद घेऊन सरकारची तयारी, शेतकरी कर्जमाफीस शेतकऱ्यांना दिले जाणारे क्रॉप लोन याची माहिती दिली. तसेच राज्यात यंदा पाऊस किती असेल, याचाही अंदाज त्यांनी सांगितला आहे. यावेळी उतरत्या क्रमाने पाऊस असण्याची शक्यता आहे. पाऊस जूनमध्ये येईल. त्यानंतर त्यापेक्षा कमी पाऊस जुलै महिन्यात असेल. त्यापेक्षा कमी पाऊस हा ऑगस्ट आणि सप्टेंबर महिन्यात असेल, अशी माहितीही फडणवीस यांनी दिली. तसेच पावसाच्या दोन दिवासांतही मोठं अंतर येण्याची शक्यता आहे. पावसात अंतर येण्याची शक्यता असल्याने त्याचा ताण पिकावर पडतो. हा ताण पडू नये म्हणून जलयुक्त शिवारची कामे वेगाने करण्याचा आदेश आम्ही दिलेला आहे असेही फडणवीस यांनी सांगितले.

दरम्यान, गेल्या काही वर्षातील एल-निनोचे वर्ष आहेत, त्यातील 2015 सालचे वर्ष आपल्यासाठी खूप कठीण होते. त्या काळात पावसाची कमतरता मराठवाड्यात 39 टक्के कमी पाऊस झाला होता. तिथे फक्त 61 टक्केच पाऊस झाला होता. अशी स्थिती आपल्यावर आली तर काय करावं याचं नियोजन करण्याचे आदेश दिले आहेत. प्रत्येक जिल्ह्याला या प्रकारचे प्लॅनिंग करण्याचा आदेश देण्यात आल्याचेही फडणवीस यांनी सांगितले.

एल निनोचा भारत आणि 

महाराष्ट्रावर परिणाम 

El Niño ही प्रशांत महासागरातील हवामानाशी संबंधित नैसर्गिक प्रक्रिया असून तिचा परिणाम जगभरातील हवामानावर होतो. एल निनोमुळे समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान वाढते आणि त्यामुळे मान्सूनच्या पावसाच्या पद्धतीत मोठे बदल दिसून येतात. भारतासारख्या कृषिप्रधान देशावर याचा थेट परिणाम होतो.

भारतावर एल निनोचा परिणाम 

भारतातील नैऋत्य मान्सून कमकुवत होण्याची शक्यता वाढते.

सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडू शकतो, ज्यामुळे दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होते.

उत्तर, मध्य आणि पश्चिम भारतात उष्णतेच्या लाटा अधिक तीव्र होतात.

पाण्याची टंचाई, शेती उत्पादनात घट आणि वीज मागणीत वाढ होते.

अन्नधान्य, भाज्या आणि फळांच्या किमती वाढण्याचा धोका निर्माण होतो.

काही भागांत अनियमित आणि अतिवृष्टीचे प्रकारही वाढू शकतात.

महाराष्ट्रावर परिणाम 

Maharashtra मध्ये एल निनोचा सर्वाधिक परिणाम शेती आणि जलसाठ्यावर दिसून येतो.

मराठवाडा, विदर्भ आणि पश्चिम महाराष्ट्रात पावसाचे प्रमाण कमी होण्याची शक्यता असते.

सोयाबीन, कापूस, ऊस आणि डाळींच्या उत्पादनावर परिणाम होतो.

धरणांतील पाणीसाठा घटल्याने पिण्याच्या पाण्याची समस्या निर्माण होते.

तापमानात वाढ झाल्याने उष्माघात आणि आरोग्यविषयक समस्या वाढतात.

ग्रामीण भागात चाऱ्याची आणि पाण्याची टंचाई निर्माण होऊ शकते.

विजेचा वापर वाढल्याने ऊर्जा व्यवस्थेवर ताण येतो.

हवामान बदलामुळे वाढते संकट 

तज्ज्ञांच्या मते, जागतिक तापमानवाढ आणि हवामान बदलामुळे El Niño चा प्रभाव अधिक तीव्र होत आहे. त्यामुळे भारतातील मान्सून अधिक अनिश्चित बनत असून शेती, अर्थव्यवस्था आणि पर्यावरणासमोर मोठे आव्हान उभे राहत आहे.

उपाययोजना I

पाण्याचे योग्य व्यवस्थापन आणि जलसंधारण

दुष्काळप्रतिरोधक पिकांचा वापर

हवामान अंदाजावर आधारित शेती नियोजन

वृक्षारोपण आणि पर्यावरण संरक्षण

उष्णतेपासून बचावासाठी जनजागृती

एल निनो हा केवळ हवामानाचा बदल नसून तो भारताच्या अर्थव्यवस्था, अन्नसुरक्षा आणि जनजीवनावर प्रभाव टाकणारा महत्त्वाचा घटक बनला आहे.