AIच्या युगात केवळ कौशल्ये नव्हे तर जुळवून घेण्याची मानसिकता महत्त्वाची; ‘अॅडॅप्टिव्ह माइंडसेट’च भविष्यातील यशाची खरी गुरुकिल्ली!
xtreme2day
09-02-2026 21:47:33
81350464
AIच्या युगात केवळ कौशल्ये नव्हे तर जुळवून घेण्याची मानसिकता महत्त्वाची; ‘अॅडॅप्टिव्ह माइंडसेट’च भविष्यातील यशाची खरी गुरुकिल्ली!
पुणे (विशेष प्रतिनिधी) - AIच्या युगात केवळ कौशल्ये नव्हे तर जुळवून घेण्याची मानसिकता महत्त्वाची ठरत आहे. बदल स्वीकारणे, अपयशातून शिकणे, जिज्ञासा राखणे आणि सतत सुधारणा करण्याची तयारी यामुळे मुलं शैक्षणिक ताणातही आत्मविश्वासाने शिकतात. अशी ‘अॅडॅप्टिव्ह माइंडसेट’च भविष्यातील यशाची खरी गुरुकिल्ली आहे.
आजच्या शालेय वयातील मुलांसाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) ही भविष्यातील कल्पना राहिलेली नाही, तर दैनंदिन आयुष्याचा भाग बनली आहे. AI-आधारित शिक्षण साधने, वैयक्तिक गरजेनुसार बदलणाऱ्या परीक्षा पद्धती आणि क्षणात मिळणारी माहिती यामुळे मुलांचे शिकण्याचे स्वरूप पूर्णपणे बदलले आहे. मात्र एक गोष्ट बदललेली नाही ती म्हणजे 'कामगिरीचा ताण'. तो आज अधिकच वाढलेला दिसतो, कारण शैक्षणिक स्पर्धा आणि सहशालेय उपक्रमांची गर्दी वाढत आहे. तंत्रज्ञान झपाट्याने पुढे जात असताना मुलांच्या दीर्घकालीन यशासाठी काय महत्त्वाचे आहे, याबाबत शिक्षक आणि संशोधकांची दृष्टी बदलत आहे. केवळ माहिती पाठांतर करणे किंवा ठराविक कौशल्ये आत्मसात करणे आता पुरेसे राहिलेले नाही. बदल स्वीकारणे, स्वतःकडे चिकित्सक नजरेने पाहणे आणि सतत सुधारणा करण्याची तयारी ठेवणे, हीच खरी ताकद ठरत आहे. म्हणूनच ‘सतत सुधारणा व जुळवून घेण्याची मानसिकता’ (adaptive mindset) मुलांमध्ये विकसित करणे आज अत्यंत गरजेचे झाले आहे.
आज माहिती सहज उपलब्ध असताना खरा फरक पडतो तो मुलं नवीन समस्यांकडे कशी पाहतात, अभिप्रायाला कसा प्रतिसाद देतात आणि अनिश्चिततेत कशी वाटचाल करतात यावर. शिक्षण मानसशास्त्र सांगते की, ज्यांना बुद्धिमत्ता वाढवता येते असे वाटते, अशी मुलं आव्हानांशी भिडतात, अपयशानंतरही प्रयत्न सुरू ठेवतात आणि गरज पडल्यास आपली पद्धत बदलतात. सुधारणेवर केंद्रित मानसिकतेमुळे मुलं तात्काळ निकालांऐवजी दीर्घकालीन प्रगतीकडे लक्ष देतात. चुका म्हणजे अपयश नव्हे, तर शिकण्याची संधी आहे, हे त्यांना उमगते. बदलत्या अभ्यासपद्धती, अपेक्षा आणि साधनांमध्ये स्वतःला जुळवून घेण्याची क्षमता त्यांना आत्मविश्वास देते—जे आजच्या वर्गखोल्यांपासून ते उद्याच्या कार्यस्थळांपर्यंत अत्यावश्यक आहे.
शिक्षण, क्रीडा आणि इतर उपक्रमांतील वाढती अपेक्षा मुलांच्या यशाकडे पाहण्याच्या दृष्टीकोनालाच बदलत आहेत. सतत तुलना आणि निकालकेंद्री मूल्यांकनामुळे अनेकदा मुलांची प्रयोगशीलता आणि धाडस कमी होते. याउलट, सुधारणा-केंद्रित दृष्टिकोन शिकणे, आत्मपरीक्षण आणि वाढ यांना अधिक महत्त्व देतो. संशोधनातून हे स्पष्ट होते की ज्या मुलांना सकारात्मक अभिप्राय आणि विचार करण्याची संधी मिळते, त्यांच्यात मानसिक स्थैर्य आणि आत्मविश्वास अधिक मजबूत होतो. यश हमखास मिळेलच असे नसतानाही आव्हाने स्वीकारण्याची तयारी हीच त्यांची खरी ताकद बनते.
जिज्ञासा ही बदल स्वीकारण्याची खरी ऊर्जा आहे. प्रश्न विचारणे, प्रयोग करणे आणि वेगवेगळ्या मार्गांनी शिकणे, यामुळे मुलांचे आकलन अधिक खोल जाते आणि ज्ञान दीर्घकाळ टिकते. चर्चा, प्रात्यक्षिक प्रकल्प किंवा तंत्रज्ञानाधारित प्रयोगात्मक शिक्षणामुळे मुलांना ‘काय’ शिकत आहेत यासोबतच ‘कसे’ शिकायचे हेही कळते. जेव्हा चुका केल्याबद्दल भीती नसते, तेव्हा शिकणे केवळ गुणांसाठी न राहता अंतःप्रेरणेतून घडते. AI साधनांचा विचारपूर्वक वापर करण्यासाठी ही मानसिकता अत्यंत महत्त्वाची आहे. आजच्या वर्गखोल्यांमध्ये शिकण्याच्या शैली, क्षमता आणि सामाजिक पार्श्वभूमी यांची मोठी विविधता दिसते. अशा वातावरणात केवळ शैक्षणिक हुशारी पुरेशी नसते; संवेदना, संवादकौशल्य आणि लवचिक विचारसरणीही गरजेची असते. गटात काम करताना मुलं एकमेकांचे विचार ऐकायला, मतभेद समजून घ्यायला आणि स्वतःचा दृष्टिकोन बदलायला शिकतात. हीच कौशल्ये भविष्यातील व्यावसायिक आयुष्यात, विविध क्षेत्रांतील आणि संस्कृतींतील लोकांसोबत काम करताना उपयोगी पडतात.
शाळेत सतत मूल्यांकन, कृती-आधारित शिक्षण आणि प्रगतीवर लक्ष केंद्रित केले जाते. यामुळे विद्यार्थ्यांना स्वतःची मेहनत ओळखता येते, सुधारण्याची क्षेत्रे लक्षात येतात आणि सातत्यपूर्ण वाढीतून आत्मविश्वास निर्माण होतो. अभ्यास कसा करायचा यावर विचार करण्याची सवय (metacognitive learning) मुलांना भविष्यातील शैक्षणिक आणि जीवनातील आव्हानांसाठी तयार करते. तंत्रज्ञान आणि समाजातील बदल इतके वेगवान आहेत की भविष्यातील मार्ग निश्चित सांगता येत नाही. आजची अनेक करिअर्स अजून आकार घेत आहेत. अशा परिस्थितीत मुलांना ठोस उत्तरांपेक्षा बदल स्वीकारण्याची तयारी देणे हेच खरे शिक्षण आहे. सतत सुधारणा आणि जुळवून घेण्याची मानसिकता मुलांना अनिश्चिततेकडे भीतीने नव्हे, तर आत्मविश्वासाने पाहायला शिकवते. जिज्ञासा, अभिप्राय स्वीकारण्याची तयारी आणि बदलातून शिकण्याचा विश्वास हीच AIच्या युगात माणुसकीची खरी ताकद ठरणार आहे.
बातम्या आणि जाहिराती साठी संपर्क करा.
