FDAने कारवाई करत तब्बल २० लाख रुपयांचे तुप केले जप्त; पतंजलीच्या गायीच्या तुपाचा मोठा साठा जप्त करण्यात आला

Xtreme Today   04-11-2026 20:03:32   37465931

FDAने कारवाई करत तब्बल २० लाख रुपयांचे तुप केले जप्त; पतंजलीच्या गायीच्या तुपाचा मोठा साठा जप्त करण्यात आला

छत्रपती संभाजी नगर (विशेष प्रतिनिधी) - महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासनाने सणासुदीच्या पार्श्वभूमीवर राज्यभर विशेष तपासणी मोहीम राबवली. या मोहिमेदरम्यान छत्रपती संभाजीनगर येथील मेसर्स दिव्य महावितरक या सुपर वितरकाकडून पतंजलीच्या गायीच्या तुपाचा मोठा साठा जप्त करण्यात आला. या साठ्यातील २ हजार २७९.७ लिटर तुपाची किंमत सुमारे २० लाख २० हजार रुपये असल्याचे वृत्त आहे. चुकीचे लेबलिंग आणि भेसळीच्या संशयावरून ही कारवाई करण्यात आली.

सणासुदीच्या दिवसांत मिठाई, फराळ आणि विविध पदार्थ बनवण्यासाठी प्रत्येक घरात तुपाचा वापर केला जातो. मात्र, बाजारात मिळणारे तूप खरोखर शुद्ध आहे का, असा प्रश्न अनेकदा ग्राहकांना पडतो. कारण अधिक नफा मिळवण्यासाठी काही ठिकाणी खाद्यपदार्थांमध्ये भेसळ केली जात असल्याच्या घटना समोर येत असतात. नुकतीच महाराष्ट्रात अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) मोठी कारवाई केली असून, तब्बल २० लाख रुपयांचे तूप जप्त करण्यात आले आहे. आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखाली करण्यात आलेल्या या कारवाईमुळे तुपाच्या शुद्धतेचा प्रश्न पुन्हा चर्चेत आला आहे. अशा परिस्थितीत आपण खरेदी करत असलेले तूप शुद्ध आहे की भेसळयुक्त, हे ओळखणे महत्त्वाचे आहे. भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरण म्हणजेच FSSAI ने खाद्यपदार्थांमधील भेसळ ओळखण्यासाठी काही सोप्या चाचण्यांची माहिती दिली आहे. 

शुद्ध तुपाऐवजी काही वेळा स्वस्त वनस्पती तेल, वनस्पती तूप किंवा इतर चरबी मिसळली जाऊ शकते. यामुळे उत्पादनाची गुणवत्ता आणि त्यातील घटक बदलू शकतात. काही प्रकरणांमध्ये कृत्रिम रंग किंवा इतर पदार्थांचाही वापर केला जाऊ शकतो. अशा प्रकारची भेसळ सामान्य ग्राहकांना केवळ डोळ्यांनी ओळखणे कठीण असते. त्यामुळे तूप खरेदी करताना त्याचा रंग, वास, पोत आणि पॅकिंगवरील माहिती तपासणे आवश्यक आहे, असे एफडीए अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे.

तूप खरेदी करताना सर्वप्रथम त्याचा रंग आणि वास लक्षात घ्या. शुद्ध तुपाला त्याच्या प्रकारानुसार नैसर्गिक सुगंध असतो. तुपाचा वास खूप विचित्र, आंबट किंवा रासायनिक वाटत असल्यास ते वापरणे टाळा. त्याचप्रमाणे तुपाचा रंग असामान्य वाटत असल्यास सावध राहा. मात्र, तुपाचा रंग पिवळा किंवा पांढरा असणे हा त्याच्या शुद्धतेचा एकमेव निकष नाही. गायीचे दूध, म्हशीचे दूध, जनावरांचा आहार आणि तूप बनवण्याची पद्धत यांनुसार रंगात फरक असू शकतो. शुद्ध तुपाचा पोत साधारणपणे एकसमान असतो. थंड तापमानात तूप घट्ट होऊ शकते, तर उष्ण वातावरणात ते वितळून द्रवरूपात येऊ शकते. त्यामुळे तुपाची स्थिती तापमानानुसार बदलणे स्वाभाविक आहे. मात्र, तुपामध्ये अनैसर्गिक थर, विचित्र पोत किंवा खराब वास जाणवत असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. केवळ तूप घट्ट झाले किंवा वितळले म्हणून ते शुद्ध असल्याचे निश्चित करता येत नाही. FSSAIच्या मार्गदर्शनामध्ये दूधजन्य पदार्थांमधील स्टार्चची भेसळ तपासण्यासाठी आयोडीन चाचणी सांगितली आहे. यासाठी नमुन्याचा थोडा भाग पाण्यासोबत उकळून तो थंड केला जातो. त्यानंतर आयोडीन द्रावणाचे काही थेंब टाकले जातात. नमुन्याला निळा रंग आल्यास स्टार्च असल्याची शक्यता दर्शवली जाते. मात्र, ही चाचणी योग्य पद्धतीने करणे आवश्यक आहे. शिवाय स्टार्चची चाचणी निगेटिव्ह आली म्हणजे तूप पूर्णपणे शुद्ध आहे, असे समजू नये. तुपामध्ये वनस्पती तूप किंवा मार्जरीन मिसळले आहे का, हे तपासण्यासाठी FSSAIच्या मार्गदर्शनामध्ये रासायनिक चाचणीचा उल्लेख आहे. या चाचणीमध्ये नमुन्यात हायड्रोक्लोरिक अॅसिड वापरले जाते. विशिष्ट रंगबदल दिसल्यास भेसळीची शक्यता दर्शवली जाऊ शकते. मात्र, हायड्रोक्लोरिक अॅसिड हे धोकादायक रसायन असल्यामुळे ही चाचणी घरी स्वतः करू नये. ती प्रशिक्षित व्यक्ती किंवा मान्यताप्राप्त प्रयोगशाळेतच करून घ्यावी. काही खाद्यपदार्थांमध्ये आकर्षक रंग आणण्यासाठी कृत्रिम रंगांचा वापर केला जातो. तुपामध्ये कोल टार डाइजसारख्या रंगांची भेसळ तपासण्यासाठीही FSSAIच्या मार्गदर्शनामध्ये रासायनिक चाचणी दिली आहे. या चाचणीमध्ये विशिष्ट आम्ल वापरल्यावर गुलाबी किंवा लालसर रंग दिसल्यास कृत्रिम रंगांची उपस्थिती असण्याची शक्यता असते. हीदेखील प्रयोगशाळेतील किंवा प्रशिक्षित व्यक्तीने करायची चाचणी आहे. ग्राहकांनी घरी आम्लांचा वापर करून असे प्रयोग करू नयेत.